ماهی و گربه : اشارات، الهامات و ارجاعات

بخش دوم-"فیل" ساخته گاس ون سنت

 

 

در یادداشت مورخ سیزدهم آبان در مورد مضمون و محتوای ماهی و گربه بخوانید.

 

 

 

"فیل" فیلمی آمریکایی به کارگردانی گاس ون سنت و محصول سال ۲۰۰۳است. ماجرای فیلم در دبیرستانی در شهر پورتلند در ایالت اورگَن آمریکا موطن کارگردان فیلم روی می‌دهد، و یادآور ماجرای کشتار در دبیرستان کلمباین در سال ۱۹۹۹است. این فیلم برندهٔ جایزهٔ نخل طلایی جشنوارهٔ فیلم کَن در سال ۲۰۰۳شده است. فیل دومین فیلم از سه‌گانهٔ گاس ون سنت در مورد مرگ پس از "جری"  محصول ٢٠٠٢ و پیش از "آخرین روزها" محصول ٢٠٠۵ است. هر سه فیلم بر اساس رویدادهای واقعی ساخته شده اند.

 گاس ون سنت نامِ اثرش را با ارجاع به فیلمِ آلن کلارک در سال ۱۹۸۹"فیل" گذاشت.ون سنت ابتدا خیال کرده بود وجه تسمیه فیل در فیلم آلن کلارک داستان فیل شناسی در تاریکی از "رومی" {مولوی} است و  افرادی که هریک با لمس اندامی از فیل تصوری شخصی و همگی دور از واقعیت پیدا می کنند. از این رو نشان دادن یک صحنه از دو زاویه دید را برای اشاره به این معنی برگزید. او بعدتر دریافت که آلن کلارک با نام فیلمش به ضرب المثل انگلیسی "فیل در اتاق نشیمن" اشاره کرده و منظور مشکلی عیان و واضح است که نادیده گرفته می شود و کسی در موردش حرف نمی زند. شاید بی تفاوتی ظاهری دانش آموزان به این کشتار، اشاره ای باشد به همین مضمون. فیل الن کلارک هم به خشونتهای فرقه ای در ایرلند شمالی می پردازد.

عده ای  فیلم ون سنت را به دلیل اثر مخرب احتمالی بر نوجوانان و اثر پذیری این گروه سنی و احتمال تقلید از آن نکوهیده اند. این فیلم ٨١ دقیقه ای که عمدتا از بازیگران غیر حرفه ای و نابازیگر ها و در حقیقت از دانش آموزان دبیرستان با نام واقعی شان استفاده می کند به لحظه هایی از زندگی شخصیتهایی می پردازد که به نوعی با آدمکشی دو تن از دانش آموزان مدرسه در ارتباط قرار می گیرند. هر شخصیت که با زاویه دیدی شبیه  یک فیلم مستند توسط دوربین دنبال می شود ابتدا با نمایش نام وی روی صفحه معرفی می گردد و دیالوگ مختصری معمولا با یک بازیگر دیگر ما را با او فقط آشنا می کند ولی نمی شناساند.

 فیلم نشان می دهد، شعار نمی دهد. کوچکترین تاویل و تفسیر را پس میزند و اجازه نمی دهد وقایع را به هم ربط دهیم و دنبال توالی منطقی حوادث بگردیم .گاس ون سنت خود گفته است : ما چه می دانیم که در ذهن آن قاتلها چه گذشته است. بنابراین شناسایی دورادور است و چیزی از عواطف افراد بر بیننده آشکار نمی شود. سبک مینیمالیستی ون سنت و تعقیب شخصیتها با دوربین از فیلم فیل الن کلارک الهام یافته. لانگ شات های راهروهای مدرسه و شاگردانی که بی گفتگو در رفت و آمدند و تعقیب شخصیتها با دوربین تا آنجا که موقعیت خاصی دوبار از دو زاویه دید و با تاکید بر چرخش و دوران دیده شود از ویژگی های تکنیکی فیلم است که آشکارا در "محدوده دایره" و "ماهی و گربه" شهرام مکری هم دیده می شود. در نمای آغاز و پایان فیلم، دوربین رو به آسمان تراکم تدریجی ابرهای سیاه را به ما نشان می دهد، چیزی که حدت ادراک یکی از شخصیتهای فیلم "ماهی و گربه" به آن به شکلی فانتزی سرعت می بخشد. اما فیلم در سکانس پلانهای متعدد تهیه شده و این عامل تمایز آن از "ماهی و گربه" است.

دو پسر نوجوانی که در مدرسه مورد تحقیر و تمسخر همکلاسان خود قرار می گیرند، بعدتر در خانه مسلسل سفارشی خود را دریافت می کنند. کارگردان با گذر بی قیدانه از این صحنه تاکید می کند که سفارش یک مسلسل می تواند به آسانی سفارش پیتزا باشد. در صحنه ای دیگردو پسر در زیر دوش به هم ملحق می شوند و هم را می بوسند. گاس ون سنت بخاطر طرح مساله دگر باشان جنسی در فیلمهایش به ویژه "Milk" شهرت دارد.

 یکی از منتقدان با ستودن فیلم ون سنت گفته است: "سخت است فیلمی ضد جنگ بسازیم زیرا خشونت هیجان انگیز است اما ون سنت در آفرینش اثری ضد خشونت موفق می شود زیرا او انرژی، هدف، مفهوم،  زرق و برق و هیجان را از کشتار و خشونت می گیرد."

 به این ترتیب تنها زشتی و پوچی باقی می ماند.او ادامه می دهد : "برایم سخت است تصور کنم نوجوانان از صحنه های کشتار چنین فیلمی تقلید کنند. بر عکس شاید این فیلم زمبنه بحث و گفتگو و مراقبه نفس را فراهم آورد."

اگر تهی کردن جنایت از انرژی و هیجان و گرفتن معنا و مفهوم از آن را مقصودی شایسته و متعالی برای یک آفرینش سینمایی به حساب آوریم، ماهی و گربه شهرام مکری در تعقیب این هدف انسانی بسیار از اسلاف و نظایرش پیش می افتد. تماشاگر ماهی و گربه بی آنکه خشونتی عیان ببیند به عین الیقین پوچی و تکرار غیر ضروری تهدید را بارها و بارها تماشا می کند تا روحش پادتن ترشح کند و ایمن شود. فیلمهایی نظیر فیل و "ماهی و گربه" مدتها پس از دیده شدن، تب های شبانه و کابوس درست می کنند: واکنش طبیعی یک روح اگر نه معصوم دست کم معقول. اما مواردی هم هست که واکسن بیمار می کند یا حتی می کشد. در سال ٢٠٠۵ کشتار دیگری در یکی دیگر از دبیرستانهای آمریکا رخ داد که قاتل ١٧ روز پیش از آن  فیل را تماشا کرده بود.

 

 منابع

http://en.m.wikipedia.org/wiki/Elephant_(2003_film)http://fa.m.wikipedia.org/wiki 

فیل_(فیلم_۲%DB%B0%DB%B0۳)

http://www.noandishaan.com/forums/thread128352.html

 

 

با تشکر از هومن ایران نژاد که فیلم را در اختیارم گذاشت.

در یادداشت بعدی به "کشتی نوح روسی" خواهم پرداخت.